Văn hóa, đời sống và lưu ý khi sống ở nước ngoài là chủ đề chúng tôi luôn nhắc tới đầu tiên trong mỗi buổi tư vấn. Rất nhiều phụ huynh tìm đến chúng tôi chỉ để hỏi về học phí, điểm số hay cách chuẩn bị hồ sơ nhập học. Nhưng sau nhiều năm đồng hành cùng các bạn học sinh, chúng tôi nhận ra khó khăn lớn nhất trong tháng đầu tiên hiếm khi nằm ở chuyện bài vở. Nó nằm ở việc làm quen với một nhịp sống hoàn toàn khác so với quê nhà. Bài viết này gói lại những kinh nghiệm thực tế mà đội ngũ chúng tôi đã đúc kết qua nhiều khóa học sinh, để bạn chuẩn bị hành trang tinh thần vững vàng hơn trước ngày bay.
Vì sao văn hóa, đời sống và lưu ý khi sống ở nước ngoài cần được chú ý từ sớm
Trong những buổi tư vấn trước ngày lên đường, chúng tôi hay hỏi học sinh một câu khá đơn giản. Bạn nghĩ tuần đầu tiên ở nước ngoài sẽ diễn ra như thế nào? Phần lớn các bạn trả lời rất lạc quan. Các bạn hình dung cảnh đi học, đi chơi, chụp ảnh gửi về khoe với gia đình.
Nhưng những tuần đầu tiên thường khác khá xa so với tưởng tượng ban đầu. Nhiều bạn quay lại kể với chúng tôi rằng chỉ sau vài ngày, sự háo hức đã nhường chỗ cho cảm giác bối rối. Có bạn còn thấy cô đơn dù xung quanh vẫn đông người qua lại. Chính vì vậy, chúng tôi luôn nhấn mạnh việc chuẩn bị tâm lý cần được coi trọng ngang với chuẩn bị hồ sơ và ngoại ngữ.
Cú sốc văn hóa – giai đoạn khó tránh nhưng ai cũng vượt qua được
Cú sốc văn hóa là trạng thái tâm lý gần như tất yếu khi một người chuyển sang môi trường sống hoàn toàn mới. Đây không phải dấu hiệu của sự yếu đuối hay bằng chứng cho việc chọn sai điểm đến. Đó chỉ là phản ứng tự nhiên của bộ não khi phải xử lý quá nhiều thông tin lạ cùng lúc, từ ngôn ngữ, ẩm thực, cho đến cách người bản xứ giao tiếp hằng ngày.
Chúng tôi từng đồng hành cùng một bạn sinh viên theo học ngành thiết kế thời trang tại Hàn Quốc. Tháng đầu tiên, bạn ấy gần như không dám tự đi chợ vì sợ nói sai, sợ bị người khác cười. Đến khoảng tháng thứ hai, khi đã quen dần với nhịp sống mới, bạn ấy chủ động rủ bạn bè quốc tế đi ăn cùng. Bạn ấy còn quay lại hướng dẫn khóa sau mới sang, chỉ từng chút một những việc mình từng lúng túng.
Cú sốc văn hóa không kéo dài mãi mãi. Điều bạn cần làm là cho bản thân đủ thời gian để thích nghi. Đừng tự trách mình quá nhiều trong giai đoạn đầu, bởi gần như ai cũng phải trải qua một chặng đường tương tự khi mới sang.
Khác biệt trong cách ứng xử và giao tiếp nơi xứ người
Mỗi quốc gia có một hệ thống quy tắc ứng xử riêng. Điều tưởng như hết sức bình thường ở Việt Nam đôi khi lại bị xem là thiếu tôn trọng ở nơi khác. Chúng tôi luôn khuyên học sinh dành thời gian tìm hiểu trước những chuẩn mực xã giao cơ bản của điểm đến, thay vì đợi đến lúc gặp tình huống mới loay hoay xử lý.
Lấy ví dụ ở Hàn Quốc, thứ bậc tuổi tác và vai vế trong giao tiếp được coi trọng hơn khá nhiều so với Việt Nam. Cách cúi chào, cách dùng hai tay khi đưa nhận đồ vật, hay cách xưng hô với người lớn tuổi đều có những quy tắc riêng biệt. Nếu không để ý, bạn rất dễ vô tình khiến người xung quanh khó chịu mà không hay biết. Chúng tôi từng tổng hợp khá kỹ những điều nên tránh khi sinh sống tại Hàn Quốc, bạn nên đọc trước khi lên đường để hạn chế những tình huống dở khóc dở cười không đáng có.
Không chỉ chuyện ứng xử, cách người bản xứ thể hiện cảm xúc cũng khác biệt rõ rệt so với những gì bạn quen thuộc. Có nơi người ta thẳng thắn, nói đúng suy nghĩ ngay lập tức. Có nơi lại khá kín đáo, mọi lời từ chối đều được diễn đạt vòng vo để giữ thể diện cho đối phương. Nếu chưa hiểu ngữ cảnh văn hóa, bạn rất dễ hiểu lầm thiện chí thành sự lạnh nhạt. Ngược lại, bạn cũng có thể hiểu nhầm một lời khách sáo thành lời hứa thật lòng.
Nhịp sống thường nhật – thời tiết, ẩm thực và chỗ ở
Ngoài chuyện ứng xử, đời sống sinh hoạt hằng ngày cũng khiến không ít bạn bối rối trong những tuần đầu. Thời tiết là ví dụ dễ thấy nhất. Nếu bạn quen với khí hậu nhiệt đới quanh năm nắng ấm, việc chuyển sang nơi có mùa đông kéo dài, nhiệt độ xuống dưới không độ, tuyết rơi dày đặc sẽ là trải nghiệm hoàn toàn mới lạ. Chúng tôi từng chia sẻ khá chi tiết về đặc điểm bốn mùa tại xứ Hàn, giúp học sinh chuẩn bị trang phục và tâm lý phù hợp cho từng thời điểm trong năm.
Chuyện ăn uống cũng tương tự như vậy. Không phải bạn nào cũng quen ngay với khẩu vị bản địa ngay từ những bữa ăn đầu tiên. Có bạn nhớ cơm mẹ nấu đến mất ngủ suốt tháng đầu tiên xa nhà. Có bạn lại thích nghi rất nhanh, thậm chí học nấu món địa phương để chia sẻ với bạn cùng phòng. Tìm hiểu trước khẩu vị và văn hóa ăn uống của nơi mình sắp đến sẽ giúp bạn đỡ bỡ ngỡ hơn nhiều khi ngồi vào bàn ăn cùng bạn bè quốc tế.
Sinh hoạt phí, chỗ ở, phương tiện di chuyển cũng là những mảng cần làm quen dần theo thời gian. Ký túc xá trường thường có quy định giờ giấc, quy tắc dùng chung không gian bếp hay phòng giặt. Nếu ở ngoài, bạn cần học cách tự quản lý hóa đơn điện nước, hợp đồng thuê nhà, và cả cách xử lý khi có sự cố phát sinh ngoài dự tính. Chúng tôi luôn khuyên học sinh nên chủ động hỏi anh chị khóa trước, thay vì tự mò mẫm rồi mất thời gian, mất tiền oan uổng.
Lễ hội truyền thống – cơ hội để hòa nhập nhanh hơn
Một trong những cách nhanh nhất để cảm nhận văn hóa bản địa là tham gia các dịp lễ tết truyền thống của nước sở tại. Đây cũng là lúc bạn dễ kết nối với bạn bè quốc tế và người dân địa phương, vì ai cũng có xu hướng cởi mở, vui vẻ hơn trong không khí lễ hội.
Ở Hàn Quốc chẳng hạn, dịp Tết cổ truyền của người Hàn có khá nhiều nghi thức thú vị mà bạn nên tìm hiểu trước. Nếu được bạn bè bản xứ mời tham dự, bạn nên nhận lời tham gia cùng. Đó là cơ hội để hiểu sâu hơn về đời sống tinh thần của người dân bản địa. Đồng thời cũng là dịp để bạn giới thiệu văn hóa Việt Nam ngược lại, tạo nên sự trao đổi hai chiều rất đáng quý.
Chúng tôi từng chứng kiến một nhóm sinh viên Việt Nam tổ chức gói bánh chưng vào dịp Tết cổ truyền ngay trong ký túc xá, mời cả bạn bè quốc tế cùng tham gia cho vui. Hoạt động nhỏ ấy không chỉ giúp các bạn đỡ nhớ nhà. Nó còn trở thành cầu nối để bạn bè nước ngoài hiểu thêm về văn hóa Việt Nam. Giữ gìn bản sắc trong khi vẫn cởi mở đón nhận văn hóa mới, đó là trạng thái cân bằng lý tưởng mà mỗi du học sinh nên hướng tới trong suốt hành trình.
An toàn, sức khỏe và tài chính khi sống xa nhà
Bên cạnh chuyện văn hóa, có một số vấn đề thực tế mà chúng tôi luôn nhấn mạnh với học sinh, vì chúng ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn khi sống ở nước ngoài.
- Giấy tờ tùy thân: nên mang theo bản sao hộ chiếu, thẻ cư trú, đồng thời lưu ảnh chụp các giấy tờ quan trọng trên điện thoại hoặc email cá nhân, phòng khi thất lạc bản gốc.
- Sức khỏe: tìm hiểu trước hệ thống bảo hiểm y tế của trường hoặc quốc gia sở tại, ghi nhớ số điện thoại phòng y tế và bệnh viện gần nơi ở.
- Tài chính: mở tài khoản ngân hàng ngay từ đầu, hạn chế mang quá nhiều tiền mặt, và dành riêng một khoản dự phòng cho những tình huống khẩn cấp ngoài dự kiến.
- Liên lạc khẩn cấp: lưu số điện thoại đại sứ quán hoặc lãnh sự quán Việt Nam tại nước sở tại, phòng khi cần hỗ trợ pháp lý hoặc gặp sự cố vượt khả năng tự xử lý.
Khi ốm đau giữa đêm mà không biết gọi ai, cảm giác hoang mang sẽ tăng lên gấp bội. Vì vậy chúng tôi luôn khuyên các bạn chuẩn bị sẵn danh sách số điện thoại quan trọng ngay từ tuần đầu tiên. Dán trong phòng hoặc lưu trên điện thoại, thay vì để đến lúc cần mới cuống cuồng đi tìm.
Xây dựng mạng lưới hỗ trợ nơi đất khách
Không ai có thể một mình vượt qua toàn bộ quá trình thích nghi này. Chúng tôi nhận thấy những bạn hòa nhập tốt nhất thường là những bạn chủ động xây dựng mối quan hệ ngay từ những tuần đầu tiên, thay vì thu mình lại chờ mọi thứ tự ổn theo thời gian.
Cộng đồng du học sinh Việt Nam tại hầu hết các thành phố lớn đều có hội nhóm hỗ trợ nhau khá chặt chẽ. Từ chuyện tìm nhà trọ, chia sẻ đồ dùng cũ, đến việc dẫn nhau đi làm thủ tục hành chính, các nhóm này luôn sẵn sàng giúp đỡ người mới. Tham gia những cộng đồng như vậy giúp bạn có chỗ dựa tinh thần quan trọng trong giai đoạn đầu còn nhiều bỡ ngỡ.
Song song đó, chúng tôi cũng khuyến khích các bạn kết bạn với sinh viên bản xứ và sinh viên quốc tế khác. Đây là cách nhanh nhất để cải thiện ngôn ngữ và hiểu văn hóa từ chính góc nhìn của người trong cuộc. Một bạn học sinh mà đội ngũ chúng tôi từng hỗ trợ kể lại rằng, nhờ tham gia câu lạc bộ leo núi của trường, bạn ấy quen được cả nhóm bạn bản xứ chỉ sau một học kỳ. Từ đó vốn tiếng của bạn cũng tiến bộ rõ rệt từng ngày.
Thầy cô và cố vấn học tập tại trường cũng là nguồn hỗ trợ mà nhiều bạn hay bỏ quên. Đừng ngại chủ động liên hệ khi gặp khó khăn, dù đó là vấn đề học tập hay chuyện đời sống cá nhân. Phần lớn các trường quốc tế đều có bộ phận hỗ trợ sinh viên nước ngoài, và họ thực sự sẵn lòng giúp đỡ nếu bạn chịu lên tiếng chia sẻ.
Chuẩn bị tâm lý và tìm hiểu điểm đến trước khi lên đường
Với những bạn đang trong giai đoạn chọn trường, chúng tôi luôn khuyên nên tìm hiểu kỹ về văn hóa, đời sống và lưu ý khi sống ở nước ngoài. Việc này nên làm song song với tìm hiểu chương trình học, không nên bỏ qua. Đừng chỉ xem chương trình đào tạo mà hãy tìm hiểu thêm khu vực trường tọa lạc, cộng đồng sinh viên quốc tế ở đó, và cả nhịp sống của thành phố xung quanh trường. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của bạn trong suốt thời gian du học, không kém gì chất lượng giảng dạy.
Chúng tôi cũng gợi ý các bạn nên trò chuyện với anh chị đã từng du học tại đúng thành phố, đúng trường mình dự định theo học, thay vì chỉ đọc thông tin chung chung trên mạng. Mỗi thành phố, thậm chí mỗi khu vực trong cùng một thành phố, có thể mang nếp sống khác nhau khá nhiều. Thông tin từ người đi trước, có trải nghiệm thực tế, bao giờ cũng đáng tin hơn những bài viết mang tính lý thuyết suông.
Bạn có thể ghé qua website duhocptsun.edu.vn để so sánh thông tin giữa nhiều quốc gia trước khi chốt lựa chọn cuối cùng. Đội ngũ chúng tôi luôn cập nhật thêm nhiều góc nhìn thực tế, để bạn có cái nhìn đầy đủ hơn trước khi ra quyết định quan trọng này.
Sau nhiều năm đồng hành cùng các bạn học sinh chuẩn bị hành trang du học, chúng tôi tin rằng hiểu và chuẩn bị trước cho văn hóa, đời sống và lưu ý khi sống ở nước ngoài quan trọng không kém gì việc chuẩn bị hồ sơ hay ôn luyện ngoại ngữ. Có sự chuẩn bị tâm lý phù hợp, bạn sẽ vượt qua giai đoạn bỡ ngỡ ban đầu nhanh hơn nhiều. Những tháng ngày xa nhà, nhờ vậy, sẽ trở thành trải nghiệm trưởng thành đáng nhớ thay vì áp lực nặng nề. Nếu cần thêm thông tin cụ thể về từng quốc gia hay từng ngôi trường, đội ngũ chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong suốt hành trình chuẩn bị này.
