Văn Hóa Ăn Uống Hàn Quốc: Quy Tắc Bàn Ăn Du Học Sinh Nên Biết

Văn Hóa Ăn Uống Hàn Quốc: Quy Tắc Bàn Ăn Du Học Sinh Nên Biết
Văn Hóa Ăn Uống Hàn Quốc: Quy Tắc Bàn Ăn Du Học Sinh Nên Biết

Nhắc đến văn hóa ăn uống ở Hàn Quốc, nhiều bạn mới sang thường nghĩ ngay đến kim chi và thịt nướng. Thế nhưng điều khiến chúng tôi được hỏi nhiều nhất lại nằm ở những quy tắc nhỏ trên bàn ăn. Văn hóa ăn uống ở Hàn Quốc gắn chặt với thứ bậc và sự tôn trọng, nên một động tác tưởng vô hại cũng có thể khiến người bản xứ khựng lại.

Chúng tôi từng nghe một bạn học viên kể về bữa cơm đầu tiên ở nhà chủ trọ. Bạn cắm đôi đũa thẳng đứng vào bát cơm, đúng thói quen vẫn làm ở nhà. Cả bàn im lặng vài giây. Bà chủ nhà nhẹ nhàng nhắc, nhưng bạn vẫn thấy ngượng suốt buổi tối hôm đó. Câu chuyện này không hiếm. Nhiều du học sinh Việt Nam cũng từng lúng túng y như vậy, chỉ vì chưa ai nói trước cho họ nghe.

Trong bài này, đội ngũ chúng tôi chia sẻ những điều cần lưu ý nhất trên bàn ăn Hàn Quốc, dựa trên các tình huống mà học viên của mình đã gặp.

Vì sao tôn ti lại quan trọng trong bữa ăn

Vì sao tôn ti lại quan trọng trong bữa ăn
Vì sao tôn ti lại quan trọng trong bữa ăn

Mâm cơm gia đình ở Việt Nam thường khá thoải mái. Ai đói trước thì ăn trước, ít ai để ý thứ tự. Ở Hàn Quốc, nhất là khi có người lớn tuổi, nếp cũ được giữ khá chặt. Thứ bậc tuổi tác len vào hầu hết sinh hoạt chung, kể cả việc ăn uống tưởng chừng đơn giản nhất.

Nếp này bắt nguồn từ tôn ti trong gia đình và xã hội, chịu ảnh hưởng lâu đời của tư tưởng Nho giáo. Khi hiểu được gốc rễ đó, bạn sẽ thấy các quy tắc bàn ăn không phải những điều vô lý cần học thuộc, mà là cách thể hiện sự kính trọng đã thành thói quen.

Đội ngũ chúng tôi từng gặp không ít bạn mới sang lần đầu ăn tập thể cùng bạn học người Hàn và cứ luống cuống. Không biết nên ngồi đâu, ăn trước hay chờ ai lên tiếng. Cảm giác đó hoàn toàn bình thường. Bạn không hề vô lễ, chỉ là chưa ai giải thích rõ.

Thứ tự cầm đũa và cách gắp thức ăn

Thứ tự cầm đũa và cách gắp thức ăn
Thứ tự cầm đũa và cách gắp thức ăn

Quy tắc đầu tiên, và cũng dễ bị bỏ qua nhất, là chờ người lớn tuổi nhất bàn cầm đũa trước. Nghe qua thì giống phép mời cơm quen thuộc ở Việt Nam. Nhưng ở Hàn Quốc, điều này chặt chẽ hơn nhiều. Cả bàn nên đợi động tác cầm đũa của người lớn tuổi, chứ không chỉ mời bằng miệng rồi ai nấy ăn. Bỏ qua bước này thường bị xem là thiếu ý tứ, dù người lớn tuổi có thể không nói ra.

Một chi tiết khác ít ai để ý là chuyện gắp đồ ăn từ đĩa chung. Nếu bàn có sẵn đũa hoặc muỗng riêng để gắp, hãy dùng chúng. Tránh dùng đũa đang ăn dở để gắp qua gắp lại nhiều lần, vì điều đó khiến bữa ăn trông thiếu gọn gàng.

Đây không phải luật bất di bất dịch ở mọi nhà. Trong bữa ăn trang trọng hoặc có người lớn tuổi, giữ ý một chút vẫn tốt hơn. Nếu chưa chắc, cứ quan sát người lớn tuổi làm trước rồi làm theo cũng không muộn.

Chỗ ngồi trong mâm cơm cũng có ý nghĩa

Chỗ ngồi trong mâm cơm cũng có ý nghĩa
Chỗ ngồi trong mâm cơm cũng có ý nghĩa

Ngoài thứ tự cầm đũa, chỗ ngồi cũng mang ý nghĩa mà nhiều du học sinh không ngờ tới. Trong những bữa cơm trang trọng, người lớn tuổi nhất hoặc khách quý thường được mời ngồi ở vị trí sâu nhất trong phòng, xa cửa ra vào.

Vị trí gần cửa thường dành cho người trẻ hơn, cũng là người tiện đứng dậy rót thêm canh hay gọi thêm món khi cần. Với bàn tròn kiểu nhà hàng, người lớn tuổi thường ngồi ở vị trí nhìn bao quát cả phòng.

Chúng tôi từng nhắc một bạn sinh viên trước buổi liên hoan câu lạc bộ ở trường. Bạn ngồi đại vào chỗ trống gần nhất, hóa ra đó là chỗ dành cho chủ nhiệm câu lạc bộ. Không ai trách, mọi người chỉ cười xòa rồi đổi chỗ cho nhau. Nếu để ý trước, bạn đã tránh được khoảnh khắc lúng túng đó. Một mẹo nhỏ là quan sát xem mọi người đứng chờ ở đâu rồi mới ngồi xuống.

Những điều kiêng kỵ với đũa và bát cơm

Những điều kiêng kỵ với đũa và bát cơm
Những điều kiêng kỵ với đũa và bát cơm

Quy tắc khiến nhiều bạn mới sang bất ngờ nhất là tuyệt đối không cắm đũa thẳng đứng vào bát cơm. Lý do nằm ở phong tục thờ cúng. Bát cơm cắm đũa đứng giống cách bày cơm cúng người đã khuất, nên làm điều này trên bàn ăn thường ngày bị coi là điềm gở.

Cách xử lý đơn giản là đặt đũa nằm ngang trên miệng bát, hoặc trên giá gác đũa nếu bàn có sẵn. Ngoài điều lớn này, bạn nên nhớ thêm vài chi tiết nhỏ:

  • Không gõ đũa hay muỗng vào bát, vì người Hàn liên tưởng hành động này đến việc gọi hồn theo quan niệm dân gian.
  • Không bưng bát cơm lên khỏi mặt bàn khi ăn, khác với thói quen ở nhiều nước châu Á.
  • Đặt đũa, muỗng xuống bàn ngay ngắn sau khi ăn xong.

Bạn không cần làm hoàn hảo ngay từ bữa đầu. Nhưng biết trước để khỏi bất ngờ vẫn tốt hơn nhiều so với lỡ phạm rồi mới ngượng ngùng nhận ra.

Rót nước, mời rượu: phép lịch sự khó bỏ qua

Khi rót rượu hay nước cho người lớn tuổi hơn mình, người Hàn thường dùng hai tay. Có khi họ rót bằng một tay, tay còn lại đỡ nhẹ khuỷu tay bên kia. Khi uống trước mặt người lớn tuổi, họ cũng thường nghiêng mặt sang một bên thay vì đối diện thẳng.

Đây là cách thể hiện sự tôn trọng đã ăn sâu vào nếp sống, với người bản xứ gần như là phản xạ tự nhiên. Chúng tôi từng chứng kiến một tình huống khá thú vị liên quan đến chi tiết này. Một bạn nam mời rượu giáo sư lớn tuổi bằng một tay, theo đúng thói quen ở nhà. Giáo sư không trách, nhưng ánh mắt thầy khựng lại một nhịp. Sau này bạn mới biết, rót đồ uống bằng một tay cho người lớn tuổi hơn nhiều thường bị xem là xuề xòa. Chi tiết nhỏ như vậy rất dễ mắc phải nếu không ai chỉ trước.

Bữa ăn tập thể cùng bạn học người Hàn

Sinh viên Hàn Quốc có thói quen đi ăn theo nhóm khá thường xuyên, thường sau giờ học hoặc sau hoạt động câu lạc bộ. Người Hàn gọi đó là hoesik, vốn phổ biến hơn ở công sở nhưng cũng len vào đời sống sinh viên.

Không khí những buổi này thường thoải mái hơn bữa cơm gia đình, nhưng vẫn có vài quy tắc ngầm. Chuyện thanh toán là ví dụ rõ nhất. Người lớn tuổi hơn hoặc người mời thường trả phần lớn hóa đơn. Nếu được mời, đừng vội giành trả tiền khi chưa quen thân, vì điều đó đôi khi khiến người mời cảm thấy thiện ý của mình bị gạt đi. Một cách lịch sự hơn là đề nghị trả phần đồ uống hoặc món tráng miệng ở quán tiếp theo.

Khi cụng ly, người trẻ hơn nên hạ ly thấp hơn một chút so với người lớn tuổi, giống cách nghiêng người khi uống rượu đã nhắc ở trên.

Làm quen dần với bàn ăn kiểu Hàn

Cách nhanh nhất để quen với quy tắc bàn ăn là quan sát trước khi làm. Đó là điều chúng tôi rút ra khi theo dõi nhiều học viên đang học tập tại Hàn Quốc. Đi ăn cùng bạn bè người Hàn hoặc gia đình chủ nhà vài lần, để ý ai ăn trước, ai rót nước cho ai, bạn sẽ tự bắt được nhịp chung. Học qua quan sát thường nhớ lâu hơn việc học thuộc một danh sách khô khan.

Đừng ngại hỏi thẳng khi chưa chắc. Người Hàn khá thông cảm với người nước ngoài chưa quen văn hóa bản địa, miễn là bạn cho thấy mình đang cố học hỏi. Một câu hỏi ngắn như “em nên ngồi chỗ nào ạ” trước bữa ăn có thể giúp bạn tránh cả một tình huống ngượng ngùng.

Nếu bạn đang ở ghép hoặc thuê trọ cùng người bản xứ, hãy tìm hiểu thêm kinh nghiệm thuê nhà và sống cùng gia đình bản xứ. Phần lớn quy tắc khắt khe nhất thường xuất hiện trong bữa cơm gia đình chủ trọ, chứ không phải ở nhà hàng, nên chuẩn bị từ chỗ ở sẽ giúp bạn bớt lúng túng.

Nhìn rộng hơn: văn hóa ăn uống trong đời sống châu Á

Quy tắc bàn ăn chỉ là một phần của bức tranh lớn hơn về những điều nên tránh khi sống ở Hàn Quốc. Bạn có thể đọc thêm những điều cấm kỵ trong văn hóa Hàn Quốc để chuẩn bị tâm lý kỹ hơn trước khi lên đường. Những điều đó trải dài từ giao tiếp, tặng quà đến cách xưng hô ngoài xã hội.

Mỗi nước châu Á đều có bộ quy tắc ăn uống riêng. Nếu có dịp so sánh, bạn sẽ thấy cách thích nghi với ẩm thực Trung Quốc cũng có không ít điều cần lưu ý, từ cách gắp thức ăn, mời rượu đến thứ tự món trong tiệc. Hiểu được điểm chung này, bạn sẽ thấy học quy tắc bàn ăn ở bất kỳ đâu chỉ là chuyện làm quen dần.

Điều chúng tôi muốn bạn nhớ trước bữa cơm đầu tiên

Nắm rõ quy tắc trên bàn ăn giúp bạn tự tin hơn khi ngồi vào bất kỳ mâm cơm nào ở Hàn Quốc. Hãy nhớ hai nguyên tắc cốt lõi: chờ người lớn tuổi cầm đũa trước, và không cắm đũa đứng vào bát cơm. Chỉ cần làm đúng hai điều này, bạn đã tránh được phần lớn tình huống thất lễ mà nhiều du học sinh từng gặp.

Những chi tiết còn lại cứ để thời gian sống ở Hàn Quốc dạy dần. Đừng ngại hỏi người xung quanh khi chưa chắc. Nếu muốn tìm hiểu thêm nhiều khía cạnh khác của đời sống và học tập tại xứ Hàn, đội ngũ chúng tôi vẫn cập nhật đều đặn các bài viết kinh nghiệm du học Hàn Quốc trên trang. Chúng tôi tin rằng chuẩn bị tâm lý một chút trước khi sang sẽ giúp những bữa cơm đầu tiên nhẹ nhàng hơn nhiều so với bạn tưởng tượng.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *