Văn hóa làm thêm ở Hàn Quốc thường khiến các bạn mới sang bất ngờ. Chúng tôi từng gặp một bạn học viên suýt gặp rắc rối với visa chỉ vì chưa nắm rõ quy định. Bạn ấy nhắn cho chúng tôi trong tình trạng khá hoảng sau khi nhà trường nhắc nhở. Ban đầu, bạn nghĩ đơn giản: có sức thì làm thêm, có tiền thì tiêu xài. Nghe thì hợp lý, nhưng ở Hàn Quốc, mỗi quyết định nhỏ về giờ giấc đều có thể ảnh hưởng đến tư cách lưu trú của bạn.
Câu chuyện này không hiếm. Phần lớn các bạn mới sang tập trung ôn tiếng và chuẩn bị hồ sơ nhập học, còn quy định lao động dành cho người mang visa du học thường bị bỏ qua. Trong bài viết này, chúng tôi muốn giúp bạn nắm chắc phần đó, để vừa đi làm thêm vừa yên tâm về tình trạng lưu trú.
Nhiều du học sinh vẫn mơ hồ về quy định giờ làm thêm
Rất ít bạn được ai giải thích kỹ chuyện làm thêm trước khi lên đường. Phần lớn tự tìm hiểu qua các hội nhóm, nghe người quen kể lại rồi tin luôn là đúng. Vấn đề là mỗi loại visa lại có mức giờ khác nhau. Thông tin trên mạng thường gộp mọi trường hợp vào một rổ, nên rất dễ hiểu lầm.
Chúng tôi từng ghi nhận trường hợp một bạn đang học chương trình tiếng với visa D-4, nhưng lại nghĩ luật áp dụng giống hệt sinh viên đại học mang visa D-2. Khi làm thêm vượt mức cho phép, nhà trường phát hiện và báo lên cơ quan quản lý xuất nhập cảnh. Nhẹ thì bị nhắc nhở, nặng hơn thì ảnh hưởng đến việc gia hạn visa về sau.
Ngoài chuyện giờ giấc, còn một lớp khó khăn khác ít ai nhắc tới: hòa nhập môi trường làm việc. Cách chào quản lý, cách xin nghỉ, cách trò chuyện với đồng nghiệp lớn tuổi hơn đều có những quy ước riêng. Không ai viết chúng ra giấy. Bạn nào không để ý sẽ dễ bị đánh giá là thiếu chuyên nghiệp, dù hoàn toàn không cố ý.
Một lỗi khác thường gặp là tính sai đơn vị thời gian. Có bạn nghĩ mức giờ cho phép tính theo tháng, trong khi quy định thường tính theo tuần. Có bạn gộp nhầm giờ làm của hai tuần liền kề, tưởng vẫn còn dư, hóa ra đã vượt mức từ tuần trước. Cách an toàn nhất là ghi lại số giờ làm mỗi tuần vào một cuốn sổ nhỏ, thay vì ước chừng trong đầu.
Bỏ qua chuyện này, visa và việc học đều gặp rủi ro
Visa du học không phải là giấy phép cấp một lần rồi thôi. Visa cần được gia hạn định kỳ, và hồ sơ gia hạn thường xem xét lịch sử chấp hành pháp luật lao động. Một lần vi phạm giờ làm được ghi nhận sẽ khiến lần gia hạn sau khó khăn hơn hẳn.
Chúng tôi từng hỗ trợ một bạn chuẩn bị hồ sơ gia hạn. Hồ sơ đầy đủ mọi mặt, chỉ riêng phần chấp hành giờ làm là có vết. Bạn phải viết giải trình, nộp thêm giấy tờ và mất gần một tháng mới xong. Nếu bạn từng chuẩn bị kỹ cho vòng phỏng vấn visa du học Hàn Quốc, hẳn đã quen với việc chỉn chu từng giấy tờ. Tuân thủ quy định lao động cũng đòi hỏi đúng sự chỉn chu ấy.
Bên cạnh đó là chuyện cân bằng giữa học và làm. Làm thêm nhiều giờ dễ khiến bạn thức khuya. Sáng hôm sau ngủ gật trên lớp, bài kiểm tra cũng dần sa sút. Trường học ở Hàn Quốc theo dõi khá sát việc điểm danh, và kết quả học tập của sinh viên quốc tế nằm trong diện theo dõi đó.
Chúng tôi thường gợi ý một cách sắp lịch đơn giản. Ưu tiên xếp ca vào cuối tuần hoặc buổi tối sau giờ học, tránh xen giữa các buổi lên lớp. Giữ cố định một đến hai buổi tối mỗi tuần để nghỉ ngơi hoàn toàn, dù có được rủ thêm ca. Cách này giúp việc học ít bị xáo trộn mà thu nhập vẫn đều đặn.
Số giờ được phép theo từng loại visa và cách cư xử nơi làm việc
Phần này đi thẳng vào hai điều bạn cần nắm: được làm bao nhiêu giờ và làm thế nào cho đúng cách. Nắm vững cả hai, bạn vừa an toàn về pháp lý, vừa dễ được đồng nghiệp quý mến.
Giờ làm thêm tối đa theo từng loại visa du học
Mức giờ làm thêm không cố định cho tất cả mọi người. Nó phụ thuộc vào loại visa bạn đang giữ, và đôi khi còn liên quan đến trình độ tiếng Hàn hiện tại. Dưới đây là hai nhóm phổ biến nhất. Con số cụ thể có thể thay đổi theo quy định từng thời kỳ, vì vậy bạn nên đối chiếu với nguồn chính thức trước khi áp dụng.
- Visa D-4 (học tiếng tại trung tâm ngoại ngữ): giờ làm thường gắn với cấp độ TOPIK đang có, trình độ cao hơn có thể được nới thêm giờ theo quy định hiện hành.
- Visa D-2 (đại học, sau đại học): giờ làm tính theo thời gian học kỳ và kỳ nghỉ riêng. Kỳ nghỉ hè hoặc nghỉ đông thường được nới rộng hơn kỳ học.
Có một bước nhiều bạn hay bỏ sót, đó là xin giấy phép làm thêm ngoài giờ học, tiếng Hàn gọi là 시간제 취업허가. Giấy này phải xin trước khi bắt đầu công việc, không phải sau. Thiếu giấy phép, dù làm đúng số giờ quy định vẫn bị coi là làm việc trái phép. Mẹo của chúng tôi: nộp đơn ngay trong tuần đầu tiên có việc, đừng đợi cả tháng mới lo thủ tục.
Song song đó, bạn nên tìm hiểu cách tính lương làm thêm theo giờ. Biết rõ con số này, bạn mới chắc mình đang được trả đúng mức.
Nếu chưa chắc về mức giờ hiện tại, đừng ngại hỏi phòng hỗ trợ sinh viên quốc tế của trường. Họ thường cập nhật thông tin từ cơ quan xuất nhập cảnh nhanh hơn các hội nhóm trên mạng. Một câu hỏi đúng lúc luôn tốt hơn là đoán mò rồi làm sai.
Văn hóa nơi làm việc: tôn trọng cấp trên, đúng giờ, biết cách xin nghỉ
Giờ giấc chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại là cách bạn cư xử trong ca làm, và đây là phần nhiều bạn Việt Nam bỡ ngỡ nhất. Người Hàn rất coi trọng thứ bậc, đặc biệt ở quán ăn, cửa hàng tiện lợi và quán cà phê.
Một bạn từng kể lại ngày đầu đi làm ở quán ăn. Bạn chào quản lý bằng câu tiếng Hàn xưng hô suồng sã, kiểu nói với bạn bè cùng tuổi. Quản lý không nói gì, nhưng cả ca làm hôm đó không khí hơi gượng. Sau này bạn mới biết, với người lớn tuổi hơn hoặc cấp trên, cần dùng kính ngữ ngay từ câu chào đầu tiên.
Đúng giờ cũng vậy. Đến sớm khoảng năm đến mười phút thường được xem là bình thường. Muốn xin nghỉ, nên báo trước vài ngày và nói rõ lý do, thay vì nhắn tin sát giờ. Bạn cũng nên đọc thêm về những điều cấm kỵ trong văn hóa Hàn Quốc để tránh các va vấp nhỏ nhưng dễ để lại ấn tượng không hay.
Nếu lỡ làm sai một lần, đừng quá hoang mang. Một lời xin lỗi ngắn gọn, chân thành thường được đón nhận tốt hơn là im lặng cho qua. Người Hàn đánh giá cao thái độ cầu thị, nhiều khi còn hơn cả sự hoàn hảo ngay từ đầu.
Chuẩn bị kỹ từ đầu để việc làm thêm không thành rắc rối
Nắm quy định giờ làm và hiểu văn hóa nơi làm việc nên đi cùng nhau, không nên tách rời. Bạn hoàn toàn có thể làm thêm hợp pháp, đúng giờ và công việc vẫn suôn sẻ, miễn là chịu tìm hiểu trước khi bắt đầu.
Trước khi nhận việc, hãy hỏi lại nhà trường hoặc trung tâm tư vấn về mức giờ hiện tại theo visa của mình, rồi xin giấy phép làm thêm đầy đủ. Trong vài ngày đầu, hãy quan sát cách đồng nghiệp cư xử trước khi thể hiện cá tính riêng. Chuẩn bị đúng ngay từ tuần đầu, bạn sẽ không phải đau đầu giải trình về sau, và có thể toàn tâm cho cả việc học lẫn công việc làm thêm ở Hàn Quốc.
Tham khảo thêm cổng thông tin xuất nhập cảnh Hàn Quốc (HiKorea) để kiểm tra các quy định mới nhất về hoạt động làm thêm của người mang visa du học.
